Khi tìm một khóa học, nhiều bạn thường băn khoăn về việc chất lượng giáo dục cấp độ 3 là gì và làm sao biết chương trình mình đang cân nhắc có thật sự đạt chuẩn đó hay không. Theo kinh nghiệm của đội ngũ bên mình, đây là câu hỏi nên đặt ra trước khi bạn chuyển khoản học phí. Ở cấp độ này, người học không chỉ nhớ kiến thức mà còn biết đem nó ra dùng trong công việc thật. Nói cách khác, học xong là làm được việc, chứ không chỉ kể lại được bài giảng.
Chúng tôi thường lấy tiêu chí này làm thước đo đầu tiên khi đánh giá một chương trình. Nó không phải điều gì quá cao siêu. Câu hỏi cốt lõi rất đơn giản: sau khóa học, bạn có tạo ra được thứ gì đó dùng được ngoài đời không? Nếu câu trả lời là có, bạn đang nói đến chất lượng thực sự, chứ không phải một tấm chứng chỉ đẹp trên tường.
Vì sao nhiều người có chứng chỉ nhưng vẫn lúng túng khi đi làm
Đội ngũ chúng tôi từng gặp không ít bạn trẻ cầm chứng chỉ trong tay nhưng khi nhận việc thật thì loay hoay. Có bạn thuộc hết tên các công cụ dựng phim, nhưng khi được giao một brief mới thì không biết nên bắt đầu từ đâu. Khi tìm hiểu nguyên nhân, chúng tôi thấy phần lớn đến từ cách đánh giá. Bài kiểm tra chỉ hỏi lý thuyết, chưa bao giờ yêu cầu người học tự làm ra một sản phẩm có đầu ra thật.
Bạn có thể tự kiểm tra nhanh khi đang tìm chương trình. Nếu toàn bộ bài thi là trắc nghiệm và phần thực hành chỉ là làm theo mẫu có sẵn, chương trình đó nhiều khả năng đang dừng ở cấp độ 1 hoặc 2. Điều này không có nghĩa là khóa học vô ích, nhưng bạn nên hiểu rõ mình đang mua loại năng lực nào.
Phân biệt ba cấp độ chất lượng giáo dục
Cấp độ 1 là ghi nhớ và nhắc lại kiến thức, thường được đo bằng bài kiểm tra lý thuyết. Người học ở cấp này biết nhiều, nhưng chưa chắc biết dùng. Cấp độ 2 là hiểu và áp dụng theo hướng dẫn có sẵn. Người học làm đúng khi có khuôn mẫu đi kèm, và sản phẩm thường đúng quy trình nhưng ít khi có dấu ấn riêng.
Cấp độ 3 khác hẳn. Người học phải vận dụng linh hoạt, phân tích một tình huống mới và tạo ra sản phẩm có giá trị thật. Cấp độ 1 thường để lại bài làm trên giấy. Cấp độ 2 cho ra sản phẩm đúng quy trình. Riêng cấp độ 3, sản phẩm phải đủ tốt để dùng được ngoài đời, chứ không chỉ để chấm điểm trong lớp học.
Cách đánh giá một sản phẩm đạt cấp độ 3
Khi chấm một sản phẩm, chúng tôi nhìn vào ba điều. Thứ nhất, người học có tự làm được không. Thứ hai, họ có giải thích được vì sao chọn cách làm đó hay không. Thứ ba, sản phẩm hoàn thiện đến đâu. Điểm số tổng không đủ để nói lên điều này. Vì vậy, chúng tôi dùng rubric nhiều tiêu chí, mỗi tiêu chí được chấm riêng, để người học biết mình mạnh và yếu ở đâu.
Khi tự đánh giá năng lực của mình, bạn có thể hỏi: nếu không có ai hướng dẫn từng bước, mình có hoàn thành được một việc có đầu ra thật không? Câu trả lời thành thật thường cho thấy bạn đang đứng ở cấp độ nào. Đừng ngại trả lời “chưa”, vì đó chính là điểm bắt đầu để cải thiện.
Ví dụ thực tế trong đào tạo sản xuất nội dung đa phương tiện
Lấy ngành dựng video làm ví dụ. Bài tập cấp độ 1 yêu cầu bạn thuộc các bước thao tác trên phần mềm. Bài tập cấp độ 2 cho sẵn kịch bản và thông số, bạn chỉ việc làm theo. Bài tập cấp độ 3 thì khác hẳn. Bạn nhận một brief gần với thực tế, tự lên kịch bản, tự quay, tự dựng, rồi đo xem video có được khán giả xem đến hết hay không.
Một studio multimedia tổ chức đào tạo theo hướng này thường kết hợp thiết bị quay dựng thật với quy trình hậu kỳ giống môi trường làm việc. Học viên không học trên máy mẫu, mà học trên đúng loại việc họ sẽ làm sau khóa. Chính sự gần gũi với thực tế ấy khiến kết quả học tập có ý nghĩa hơn nhiều so với một buổi thực hành làm theo mẫu. Nếu bạn quan tâm đến hướng làm nội dung này, có thể tham khảo thêm monacloud.vn để hiểu cách các đơn vị kỹ thuật vận hành hạ tầng phục vụ sản xuất và lưu trữ dữ liệu cho dự án.
Ưu điểm và hạn chế của đánh giá ở cấp độ 3
Ưu điểm rõ nhất là phản ánh đúng năng lực làm việc. Người học ra trường có sản phẩm để chứng minh, nhà tuyển dụng nhìn vào là hiểu ngay họ làm được gì. Đây cũng là lý do nhiều đơn vị đào tạo đang hướng tới cách đánh giá này.
Hạn chế thì cũng có thật. Chấm sản phẩm tốn thời gian hơn chấm trắc nghiệm, và giữa các giảng viên rất khó chuẩn hóa điểm nếu rubric không rõ ràng. Chi phí thiết bị và nhân sự cũng cao hơn đáng kể. Theo kinh nghiệm của đội ngũ, cách cân bằng hợp lý là giữ đánh giá cấp độ 3 cho các dự án cuối khóa, còn phần nền tảng vẫn kiểm tra theo cấp độ 1 và 2. Nguyên tắc này áp dụng được cho nhiều lĩnh vực khác nhau. Ví dụ khi cân nhắc lộ trình học ngoại ngữ, bạn có thể đọc thêm 10 điều cần biết khi chọn lộ trình học tiếng Anh để thấy cách đánh giá năng lực thực tế được vận dụng ra sao.
Những nhầm lẫn thường gặp
Nhiều người cho rằng cấp độ 3 đồng nghĩa với việc học thật nhiều giờ thực hành. Thực ra số giờ không quyết định. Điều quyết định là bài tập có mang tính tình huống thật hay không. Một khóa học kéo dài nhiều tháng nhưng toàn làm theo mẫu vẫn chỉ ở cấp độ 2.
Có người lại nhầm với việc đạt điểm cao trong bài kiểm tra cuối khóa. Điểm cao chỉ cho thấy bạn nhớ tốt. Cũng có trường hợp đầu tư thiết bị rất hiện đại nhưng quy trình đánh giá vẫn dừng ở lý thuyết, khi đó chất lượng vẫn chưa đạt cấp độ 3. Thiết bị chỉ là phương tiện, còn cách đặt bài tập mới là thứ tạo ra khác biệt.
Kiểm tra nhanh một chương trình học trước khi đăng ký
Trước khi đăng ký, bạn có thể đặt vài câu hỏi đơn giản. Chương trình có bài tập đầu ra dựa trên tình huống thật không? Bạn có được tự quyết định phương án và giải thích lựa chọn của mình không? Sản phẩm cuối có được chấm theo tiêu chí rõ ràng, công khai hay không?
- Đề cương có mô tả sản phẩm cuối khóa cụ thể hay chỉ ghi chung chung.
- Có ví dụ sản phẩm của học viên trước để bạn tham khảo mức độ hoàn thiện.
- Tiêu chí chấm được công bố trước khi học, không phải đến lúc thi mới biết.
Nếu muốn so sánh khách quan hơn, hãy đọc kỹ đề cương và hỏi trực tiếp đơn vị đào tạo về cách chấm bài. Một đơn vị làm bài bản sẽ sẵn sàng giải thích từng bước.
Câu hỏi thường gặp
Chất lượng giáo dục cấp độ 3 có phải là chương trình học dài hơn không?
Không hẳn. Độ dài khóa học không quyết định cấp độ. Điều quan trọng là bài tập cuối khóa có buộc bạn vận dụng và tạo ra sản phẩm thật hay không. Một khóa ngắn nhưng có dự án thực tế có thể đạt cấp độ 3 tốt hơn một khóa dài toàn lý thuyết.
Làm sao biết mình đã đạt năng lực cấp độ 3?
Bạn thử nhận một việc có brief rõ ràng nhưng không có hướng dẫn từng bước. Nếu tự lập kế hoạch, làm được và giải thích được lựa chọn của mình, bạn đang tiến gần cấp độ 3.
Cấp độ 3 có áp dụng được cho người tự học không?
Được. Người tự học có thể đặt cho mình một dự án thật, chẳng hạn làm một video giới thiệu cho cửa hàng quen, rồi tự đánh giá theo tiêu chí. Điều kiện là bạn phải trung thực khi tự chấm.
Sự khác nhau giữa cấp độ 2 và cấp độ 3 là gì?
Cấp độ 2 làm đúng khi có khuôn mẫu và hướng dẫn. Cấp độ 3 làm được khi không có khuôn mẫu, tự phân tích tình huống mới và chịu trách nhiệm với kết quả. Khoảng cách này thường lộ rõ khi bạn phải tự quyết định từ đầu đến cuối.
Có cần thiết bị chuyên dụng để đạt cấp độ 3 trong lĩnh vực multimedia không?
Không nhất thiết phải có thiết bị đắt tiền. Quan trọng là bài tập có đầu ra thật và quy trình làm việc gần với thực tế. Thiết bị cơ bản thường đủ cho những dự án đầu tiên, miễn là sản phẩm đạt các tiêu chí đã đặt ra.